درمان بدون جراحی
بیشتر دردهای دیسک و کمر و گردن با فعال ماندن، دارو، فیزیوتراپی و گاهی تزریق کنترل می‌شوند. این صفحه راه‌های رایج را می‌گوید و اینکه چه زمانی باید دوباره به جراح مراجعه کرد.
درمان بدون جراحی یعنی چه؟
یعنی کنترل درد و بهتر کردن حرکت بدون عمل. برای بیشتر بیماران دیسک، دردهای عصبی گردن و کمر و تنگی کانال، این مسیر اولین قدم است و بسیاری از آن‌ها همین‌جا بهتر می‌شوند. دربارهٔ دیسک جراحی معمولاً لازم نیست و درمان آن معمولاً از همین راه شروع می‌شود. نوع درمان را پس از معاینه و تصویربرداری مشخص می‌کنند.
برای چه کسانی است؟
- کسانی که درد کمر یا گردن، یا درد و بی‌حسی در پا یا دست دارند و علامت هشدار (فهرست پایین صفحه) ندارند
- کسانی که تازه تشخیص دیسک یا تنگی کانال گرفته‌اند
- کسانی که به هر دلیل برای عمل مناسب نیستند یا نمی‌خواهند عمل کنند
- کسانی که پس از عمل برای دوران توانبخشی راهنما می‌خواهند
راه‌های رایج
پایهٔ درمان بدون جراحی این‌هاست:
- فعال ماندن. بستری ماندن طولانی توصیه نمی‌شود. راه رفتن، شنا، یوگا یا پیلاتس ممکن است کمک کند. چند روز اول فعالیت سنگین را محدود کنید و بعد در حد تحمل و بدون درد پیش بروید.
- دارو. ضدالتهاب‌هایی مثل ایبوپروفن برای بسیاری کمک می‌کنند، ولی برای همه مناسب نیستند. پاراستامول به‌تنهایی برای کمردرد توصیه نمی‌شود و در سیاتیک ظاهراً فایدهٔ کمی دارد. نوع و مقدار دارو را فقط پزشک یا داروساز تعیین کند. داروی ضدالتهاب را بدون نظر پزشک طولانی مصرف نکنید.
- کمپرس. کیسهٔ یخ پیچیده در پارچه برای درد و ورم، و کیسهٔ گرم برای گرفتگی عضله.
- فیزیوتراپی و تمرین. پس از ارزیابی، فیزیوتراپ تمرین‌هایی برای تقویت و حفظ انعطاف می‌نویسد. فیزیوتراپی از درمان‌های اصلی است. بعضی فیزیوتراپی‌ها ممکن است شامل ماساژ یا درمان دستی باشند.
- تزریق اپیدورال. تزریق دارو (معمولاً کورتون) نزدیک عصب با راهنمایی تصویر برای کم کردن التهاب. اثر آن گاهی موقت است و ممکن است چند ماه بماند. اگر درد شدید است و درمان‌های دیگر کمک نکرده، متخصص ممکن است تزریق را پیشنهاد کند.
- روش‌های تخصصی کنترل درد. مثل از کار انداختن چند عصب کوچک که پیام درد را می‌فرستند (رادیوفرکانسی). این روش برای درد شدید و طولانی است که با روش‌های دیگر بهتر نشده.
- سبک زندگی. حفظ وزن مناسب، ترک سیگار (نیکوتین بافت دیسک را ضعیف می‌کند)، حرکت منظم و بلند کردن اجسام به‌شیوهٔ درست. برای تنگی کانال هم کنترل وزن و ترک نیکوتین مهم است.
- درمان روانشناختی برای درد. اگر درد چند هفته بهتر نشد، درمان شناختی-رفتاری برای کنار آمدن با درد هم یکی از گزینه‌هاست.
تومورهای کندرشد: پیگیری بدون عمل
برای بعضی تومورهای مغز، به‌خصوص تومورهای خوش‌خیم کندرشد بدون علامت، ممکن است فعلاً درمانی لازم نباشد و فقط چک‌آپ و تصویربرداری منظم انجام شود. این تصمیم را فقط جراح و تیم درمان می‌گیرند. جزئیات در صفحهٔ «تومورهای مغز».
دوران پیگیری
این درمان‌ها اغلب هفته‌ها تا ماه‌ها طول می‌کشند، نه یک‌شبه. اگر درد بعد از چند هفته درمان خانگی بهتر نشد، نزد پزشک بروید. اگر علامت‌ها بیش از چهار هفته ادامه داشتند، ارجاع به متخصص ستون فقرات مثل جراح مغز و اعصاب توصیه می‌شود. بدون علامت هشدار هم معمولاً قبل از شش هفته ام‌آرآی توصیه نمی‌شود. اینکه ام‌آرآی برای شما چه زمانی لازم است را پزشک تعیین می‌کند.
خطرها و محدودیت‌ها
- تمرین یا فعالیت زیاد یا نادرست ممکن است درد را بیشتر کند. اگر تمرینی درد را تندتر کرد، متوقف شوید و با فیزیوتراپ یا پزشک مشورت کنید.
- دارو عوارض خودش را دارد و برای همه مناسب نیست.
- تزریق اثر موقت دارد، عوارض دارویی ممکن است داشته باشد و برای همه مناسب نیست. پزشک پیش از تزریق دربارهٔ خطرهایش توضیح می‌دهد.
- تأخیر در تشخیص. ماندن بیش از حد روی درمان بدون جراحی وقتی علامت هشدار هست (ضعف رو به افزایش، مشکل ادرار) خطرناک است. بخش بعد را ببینید.
- درمان بدون جراحی ممکن است ریشهٔ مشکل را (مثلاً تنگی کانال) از بین نبرد. هدف، کنترل علامت و حفظ فعالیت است.
چه زمانی تماس بگیرید؟
فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید (۱۱۵ شمارهٔ اورژانس ایران است) اگر درد کمر یا پا همراه است با:
- بی‌حسی اطراف مقعد یا اندام تناسلی
- مشکل در ادرار کردن یا بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع
- ضعف، گزگز یا بی‌حسی در هر دو پا
این دو حالت نشانهٔ فشار روی عصب‌های ته ستون فقرات نیستند، اما آن‌ها هم اورژانس‌اند و فوراً باید با ۱۱۵ تماس گرفت:
- درد یا ضعف که پس از تصادف یا ضربهٔ سنگین شروع شده
- درد قفسهٔ سینه
در همان روز با پزشک تماس بگیرید اگر:
- درد ناگهانی و شدید است، یا خیلی سریع بدتر می‌شود
- با تب، لرز یا احساس بدحالی همراه است
- ضعف یا بی‌حسی دست یا پا رو به بدتر شدن است
در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید اگر:
- درد شبانه است یا با استراحت خوب نمی‌شود
- بدون دلیل وزن کم کرده‌اید
- در کمر برآمدگی یا تغییر شکل می‌بینید
- با سرفه، عطسه یا اجابت مزاج درد بدتر می‌شود
- چند هفته درمان کرده‌اید و بهتر نشده‌اید
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
برای کمردرد استراحت مطلق بهتر است یا تحرک؟
استراحت طولانی در بستر توصیه نمی‌شود. چند روز اول فعالیت را کم کنید و بعد در حد تحمل راه بروید. فعال بمانید و فعالیت روزانه را ادامه دهید.
تزریق اپیدورال درد را برای همیشه برطرف می‌کند؟
نه لزوماً. تزریق التهاب را کم می‌کند، ولی اثرش اغلب موقت است و گاهی چند ماه می‌ماند. برای همه هم مناسب نیست. پزشک نظر می‌دهد.
کی باید بفهمم که درمان بدون جراحی کافی نیست؟
اگر چند هفته درمان کرده‌اید و درد بهتر نشده، اگر درد زندگی روزمره را محدود کرده، یا اگر ضعف یا بی‌حسی پا یا دست بدتر می‌شود. این‌ها را با جراح در میان بگذارید. اگر کنترل ادرار یا مدفوع دچار مشکل شد، اورژانس است.
ماساژ و درمان دستی مفید است؟
درمان دستی (ماساژ و حرکت دادن عضله و مفصل توسط درمانگر آموزش‌دیده) از گزینه‌های درد کمر است، وقتی چند هفته درمان خانگی بهتر نشده باشد. برای دیسک و بیماری‌های عصبی بهتر است اول پزشک وضعیت را معاینه کند.
ترک سیگار چه ربطی به دیسک دارد؟
نیکوتین بافت دیسک را ضعیف می‌کند. برای تنگی کانال هم ترک نیکوتین از توصیه‌های کنار درمان است.