راهنمای بیمار

ویزیت اول چه شکلی است؟

جراح اول از شما می‌پرسد مشکل از کی شروع شده، چه چیزی آن را بدتر یا بهتر می‌کند و تا حالا چه درمانی کرده‌اید. بعد معاینه می‌کند. تشخیص مشکل‌های ستون فقرات با شرح حال، علامت‌ها، معاینهٔ بدنی و نتیجهٔ آزمایش‌ها و تصویربرداری انجام می‌شود. در تومور مغز هم همین‌طور؛ سی‌تی و ام‌آرآی نقش مهمی دارند.

لازم نیست در همین ویزیت دربارهٔ عمل تصمیم بگیرید. ویزیت اول برای شناخت مشکل و گفتگو دربارهٔ راه‌هاست. بیشتر بیماران دیسک بدون عمل بهتر می‌شوند.

چه چیزهایی همراه ببرید؟

• تصویربرداری‌ها: فیلم یا سی‌دی ام‌آرآی، سی‌تی‌اسکن و عکس‌های ساده، به‌همراه گزارش نوشتهٔ رادیولوژیست. اگر فقط گزارش دارید آن را هم بیاورید؛ ولی خود تصویرها مهم‌ترند.
• سوابق: آزمایش‌ها، نوار عصب و عضله (در صورت انجام)، پروندهٔ بیمارستان، برگهٔ ترخیص و یادداشت پزشکان قبلی.
• فهرست داروها: نام و مقدار همهٔ داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه، گیاهی و مکمل‌ها. به‌ویژه داروی رقیق‌کنندهٔ خون (مثل وارفارین یا آسپرین)، دارو برای دیابت و داروهای ضدتشنج را بنویسید.
• حساسیت‌ها: هر حساسیتی که به دارو یا مواد دیگر دارید.
• سابقهٔ جراحی و بیماری‌ها: عمل‌های قبلی (حتی در جای دیگر بدن)، بیماری قلبی، دیابت، فشار خون، بیماری ریه یا کلیه.
• مدارک هویتی و بیمه. اگر می‌خواهید بیمه استفاده کنید، پیش از ویزیت از منشی یا پشتیبانی بپرسید چه مدرکی لازم است.

اگر هنوز MRI نگرفته‌اید، پیش از گرفتن آن از مطب بپرسید لازم است یا نه. برای درد عصبی ناشی از دیسک، بدون علامت هشدار معمولاً قبل از شش هفته ام‌آرآی توصیه نمی‌شود. اگر علامت هشدار دارید (ضعف، بی‌حسی ناحیهٔ نشیمن، مشکل ادرار یا مدفوع) منتظر ویزیت نمانید؛ بخش «کی فوری تماس بگیرم؟» را بخوانید.

پیش از ویزیت یادداشت کنید

• دقیقاً کجا درد دارید؟ درد کجا شروع می‌شود و تا کجا می‌رود (مثلاً از کمر تا پشت ران و ساق).
• چه زمانی بدتر یا بهتر می‌شود؟ نشستن، ایستادن، راه رفتن، سرفه، شب، صبح.
• از کی شروع شده و چطور تغییر کرده؟ ناگهانی بوده یا آهسته؟
• بی‌حسی، ضعف یا مور مور: کجا و از کی؟ اگر پایتان کشیده می‌شود یا چیزی از دستتان می‌افتد، بنویسید.
• مشکل ادرار یا مدفوع یا بی‌حسی ناحیهٔ نشیمن (حتی کم). این را حتماً بگویید.
• درمان‌های قبلی و اثر آن‌ها: دارو، فیزیوتراپی، تزریق.
• اگر سردرد، تشنج، تاری دید، تغییر رفتار یا گیجی دارید: چند وقت است و چقدر شدید است.

یک یادداشت کوتاه روی گوشی کافی است. زمان ویزیت محدود است و استرس باعث می‌شود نکته‌ها را فراموش کنیم.

سؤال‌هایی که می‌توانید بپرسید

• مشکل من دقیقاً چیست؟ این تصویر یعنی چه؟
• آیا علامت‌های من با تصویر هماهنگ است؟
• آیا فعلاً عمل لازم است؟ اگر نه، چه درمانی را شروع کنیم و چقدر صبر کنیم؟
• اگر عمل نکنم چه می‌شود؟ آیا خطر آسیب عصب هست؟
• چه نشانه‌هایی یعنی باید زودتر برگردم؟
• اگر عمل لازم باشد: چه نوعی، چه فایده و چه خطری دارد؟ بیهوشی چگونه است؟ چقدر در بیمارستان می‌مانم و چه زمانی به کار برمی‌گردم؟
• فعالیت‌های روزمره‌ام را چطور ادامه دهم؟ رانندگی، کار، ورزش؟
• پیگیری بعدی کی است و چه تصویری یا آزمایشی لازم است؟

چه کسی همراه شما باشد؟

اگر ممکن است یک نفر از خانواده همراه بیاید. موضوع ترسناک است و دو نفر بهتر به یاد می‌آورند. می‌توانید از جراح بخواهید توضیحش را ساده تکرار کند یا بنویسد. اجازه بگیرید و جواب‌ها را یادداشت کنید.

بعد از ویزیت

اگر چیزی را نفهمیدید یا بعداً سؤال پیدا کردید، با مطب تماس بگیرید. اگر خواستید نظر پزشک دیگری را هم بشنوید، مدارک و تصویرهایتان را نگه دارید و با خودتان ببرید.

پیش از هر چیز

این صفحه راهنمای عمومی است. اگر مطب یا بیمارستان دستور نوشته‌ای به شما داده، همان ملاک است، به‌خصوص دربارهٔ ناشتایی و داروها. اگر دو دستور با هم فرق داشت، پیش از عمل بپرسید.

قبل از رضایت‌نامه

عمل مغز و ستون فقرات تصمیم بزرگی است. پیش از امضا بپرسید و جواب را بنویسید:

• چرا عمل پیشنهاد شده و چه جایگزینی دارم؟ (اگر عمل نکنم چه می‌شود؟)
• چه چیزی را درمان می‌کند و چه چیزی را نمی‌کند؟ ممکن است درد کامل نرود؟
• خطرهای این عمل برای من چیست؟ فایده و خطر باید سنجیده شود و تضمینی نیست که عمل به هر بیمار کمک کند.
• بیهوشی چطور است و کدام بیماری‌های من در آن مهم‌اند؟
• چقدر در بیمارستان می‌مانم؟ تا کی به کار و رانندگی برنمی‌گردم؟
• بعد از عمل به فیزیوتراپی یا کمک در خانه نیاز دارم؟
• هزینه و پوشش بیمه چیست؟ (دربارهٔ هزینه از پذیرش و منشی بپرسید.)

سلامت عمومی پیش از عمل

• سیگار. ترک سیگار چند هفته پیش از عمل خطر مشکل تنفسی را کم می‌کند و بیهوشی را ایمن‌تر می‌کند؛ هرچه زودتر بهتر. اگر ترک ممکن نیست، کم کردن بهتر از هیچ است. نیکوتین بافت دیسک را هم ضعیف می‌کند.
• وزن. اگر وزن زیاد است، کم کردن آن بعضی خطرهای بیهوشی را کم می‌کند.
• دندان‌ها. دندان لق یا روکش شل ممکن است پیش از عمل نیاز به درمان داشته باشد، چون ممکن است هنگام گذاشتن لولهٔ تنفس آسیب ببیند.
• بیماری‌های همراه. اگر دیابت، آسم، بیماری قلبی یا تیروئید، یا فشار خون دارید، پیش از عمل با پزشک معالج چک‌آپ کنید.
• عفونت و بیماری حاد. اگر چند روز پیش از عمل سرماخوردگی، سرفه، عفونت ادراری، اسهال، استفراغ یا شعله‌ور شدن بیماری پوستی پیدا کردید، به تیم عمل خبر بدهید.

دارو

• فهرست کامل داروها (نسخه‌ای، بدون نسخه، گیاهی و مکمل) را با خودتان ببرید.
• داروهایتان را قطع نکنید، مگر پزشک یا متخصص بیهوشی بگوید.
• داروهای رقیق‌کنندهٔ خون، آسپرین، داروی دیابت و گیاهان دارویی دستور جداگانه دارند. دستور را بنویسید و دقیق اجرا کنید.
• داروی ضدتشنج یا فشار را فقط با نظر پزشک قطع کنید یا ادامه دهید.

ناشتایی

علتش این است که هنگام بیهوشی محتوای معده ممکن است وارد ریه شود. دستور بیمارستان شما ملاک است. یک نمونه: آب و مایعات شفاف تا ۲ ساعت پیش از پذیرش و هر چیز دیگر (غذا، شیر، چای با شیر، میان‌وعده، آدامس) تا ۶ ساعت پیش. بعضی بیمارستان‌ها زمان‌های دیگری دارند. نخوردن طبق دستور مهم است؛ وگرنه ممکن است عمل لغو شود.

چند روز قبل از عمل

• برای روز عمل یک نفر برای رساندن و برگرداندن و ماندن همراهتان در نظر بگیرید.
• برای بعد از عمل یک نفر در خانه کنارتان باشد، دست‌کم روزهای اول.
• لباس گشاد و راحت، دمپایی ضدلغزش و وسایل شخصی ببرید. تصویرها، گزارش‌ها و فهرست داروها را هم بردارید.
• خانه را آماده کنید: وسایل پرمصرف را روی ارتفاع کمر بگذارید تا خم نشوید، مسیر راه رفتن را از فرش و سیم خالی کنید و کنار تخت چراغ شب بگذارید.
• کار و مرخصی را از حالا هماهنگ کنید. زمان بازگشت به کار پس از عمل فشارزدایی کمر حدود ۴ تا ۶ هفته است، ولی تیم شما تعیین می‌کند.
• یادتان باشد خطر لختهٔ خون پس از جراحی حتی بعد از ترخیص ادامه دارد و ممکن است هفته‌ها بعد پیش بیاید؛ دربارهٔ پیشگیری از تیم درمان بپرسید.

روز عمل

• سیگار نکشید.
• داروهایتان را طبق دستور تیم بخورید؛ مگر گفته باشند نخورید.
• اگر همان روز سرفه، تب یا بیماری حاد دارید، قبل از رفتن به بیمارستان تماس بگیرید.
• عمل فشارزدایی کمر معمولاً ۲ تا ۴ ساعت یا بیشتر است. از پذیرش بپرسید خانواده کجا منتظر بماند و چطور خبر می‌گیرد.

بعد از عمل در بیمارستان

بعد از بیدار شدن، در ریکاوری می‌مانید و بعد به بخش می‌روید. ممکن است سرم و سوند ادراری داشته باشید؛ سوند معمولاً بعد از یک یا دو روز برداشته می‌شود. پرستاران کمک می‌کنند هرچه زودتر بلند شوید. ترخیص بعد از عمل کمر معمولاً ۲ تا ۵ روز بعد است و بسته به نوع عمل فرق می‌کند.

صفحهٔ بعدی دربارهٔ مراقبت از زخم است.

پیش از هر چیز

دستور جراح و پرستار شما همیشه مقدم است. هر جراح زخم را به روش خودش می‌بندد و دستور شست‌وشو و برداشتن بخیه فرق می‌کند. پیش از ترخیص بپرسید:

• زخم با چه چیزی بسته شده (بخیهٔ قابل جذب، بخیهٔ معمولی، منگنه یا چسب)؟
• چه زمانی و کجا بخیه‌ها را باز کنم؟
• چه زمانی می‌توانم دوش بگیرم؟
• در ساعات غیراداری با چه شماره‌ای تماس بگیرم؟

شماره را روی گوشی و کاغذی کنار تخت بنویسید.

مراقبت روزمره

برای مراقبت از زخم:

• زخم را تمیز و خشک نگه دارید. اگر پانسمان خیس شد، پانسمان خیس را بردارید، زخم را با حولهٔ تمیز خشک کنید و پانسمان تازه بگذارید.
• اگر پانسمان دارید و تیم نگفته است باز کنید، دست نزنید. پانسمان، زخم یا لولهٔ زخم را لمس نکنید، چون میکروب دست ممکن است وارد زخم شود.
• بخیه یا منگنه: پرستار یا پزشک می‌تواند آن‌ها را باز کند و باید برای زمان مشخص‌شده وقت بگیرید. ۲۴ ساعت بعد از باز کردن بخیه یا منگنه دیگر پانسمان لازم نیست و می‌توانید عادی دوش بگیرید. این را مطابق دستور تیم خودتان انجام دهید.
• بعد از عمل مغز: می‌توانید حمام یا دوش بروید ولی تا باز شدن بخیه یا منگنه زخم باید خشک بماند. پس از باز شدن، با شامپوی ملایم می‌توانید موی سر را بشویید. باز کردن بخیه یا منگنه معمولاً ۵ تا ۱۰ روز بعد از عمل است (گاهی بیشتر). بخیه‌های زیرپوستی با زمان جذب می‌شوند.

چه چیزهایی طبیعی است؟

• بی‌حسی و مور مور اطراف زخم. برای زخم سر طبیعی است و ممکن است چند ماه بماند.
• دردی که در طی هفته‌ها با مسکن تجویزشده کمتر می‌شود و مقدار دارو را کم‌کم کم می‌کنید. داروهای درد عصبی (مثل گاباپنتین) را بدون مشورت پزشک ناگهان قطع نکنید. در عمل مغز، سردرد ممکن است مدتی بماند، پس مسکن را طبق دستور ادامه دهید.

نشانه‌های عفونت

هر یک از این‌ها یعنی همان روز با تیم درمان یا پزشک تماس بگیرید. اگر ممکن است عکس زخم هم بگیرید و نشان دهید:

• قرمزی، گرمی یا ورم که بیشتر می‌شود
• درد زخم که بیشتر می‌شود
• ترشح یا چرک (اغلب سبز یا زرد) یا بوی بد
• باز شدن لبه‌های زخم
• تب که از بین نمی‌رود، یا احساس عمومی بدحالی، حتی اگر زخم ظاهر خوبی دارد

عفونت زخم معمولاً چند روز بعد از عمل تا حدود ۲ تا ۳ هفته پیدا می‌شود، ولی گاهی ماه‌ها بعد هم دیده شده است.

ترشح از زخم

هر ترشحی از زخم را جدی بگیرید. «نشت مایع نخاعی» از عوارض جدی عمل فشارزدایی کمر است، و در صورت ترشح از زخم باید فوراً با بیمارستان تماس بگیرید. مایع نخاعی آبکی و شفاف است. بنابراین اگر از زخم مایع روشن و آبکی آمد، همان روز و بدون معطلی با تیم جراحی تماس بگیرید. اگر همراهش تب، سردرد شدید یا سفتی گردن بود، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید (۱۱۵ شمارهٔ اورژانس ایران است).

کارهایی که نباید کرد

• به زخم، پانسمان و لولهٔ زخم دست نزنید.
• بخیه یا منگنه را خودتان باز نکنید.
• هر پماد یا کرمی را فقط با اجازهٔ جراح روی زخم بگذارید.

بعد از عمل مغز: علامت‌هایی که باید خبر بدهید

اگر بدتر شدن سردرد، سفتی یا درد گردن، ترشح از زخم یا تب پیش آمد، همان روز با تیم جراحی تماس بگیرید؛ اگر به تیم دسترسی ندارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر ضعف تازه یا بدتر شدن ضعف در دست و پا، مشکل تازه در گفتار، تشنج یا غش (اگر پیش از این نداشته‌اید) یا خواب‌آلودگی شدید پیش آمد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. جزئیات در صفحهٔ «روزهای اول بعد از عمل مغز» و «کی فوری تماس بگیرم؟».

اگر مطمئن نیستید

اگر نمی‌دانید چیزی طبیعی است یا نه، تماس بگیرید. تیم درمان ترجیح می‌دهد یک بار بی‌دلیل خبر شود تا اینکه عفونت دیر شناخته شود.

پیش از هر چیز

سرعت بهبود در هر بیمار فرق دارد و به نوع عمل (دیسک، تنگی کانال، فیوژن)، سن و سلامت عمومی بستگی دارد. جراح یا فیزیوتراپ شما برنامهٔ دقیق را می‌دهد. جراح هم مشخص می‌کند چه زمانی به کار، رانندگی و ورزش برگردید. زمان‌های این صفحه نمونه‌اند و جای دستور تیم شما را نمی‌گیرند.

هفته‌های اول: آهسته، ولی بی‌حرکت نباشید

برای مراقبت بعد از عمل ستون فقرات:

• تا ۶ تا ۸ هفتهٔ اول فعالیت را آهسته بیشتر کنید.
• با راه رفتن شروع کنید و هرچه می‌توانید بیشتر کنید.
• از بلند کردن بار سنگین و حرکت‌هایی که پشت را می‌پیچاند یا خم می‌کند دوری کنید.
• حواستان به بدنتان باشد. کاری که درد می‌دهد یا بیش از حد است را انجام ندهید.
• بعد از ۸ هفته می‌توانید ورزش کم‌فشار مثل شنا یا دوچرخهٔ ثابت را شروع کنید.

کمی ناراحتی هنگام بازگشت تدریجی به فعالیت طبیعی است، ولی درد علامتی برای کم کردن شدت است. فیزیوتراپی تحت نظارت برای بعضی بیماران کمک‌کننده است.

بی‌حرکتی را زیاد نکنید

برای کمردرد و سیاتیک مدت طولانی ننشینید و دراز نکشید. حرکت دردناک است ولی آسیب‌زا نیست و به بهبود کمک می‌کند. این توصیه عمومی است و بعد از عمل با دستور جراح هماهنگ شود.

نمونه‌ای از زمان‌بندی

برای عمل فشارزدایی کمر:

• ترخیص: حدود ۲ تا ۵ روز بعد از عمل
• بازگشت به کار: حدود ۴ تا ۶ هفته، بسته به شغل و نظر پزشک
• بازگشت کامل به فعالیت‌های معمول: تا حدود ۱۲ هفته
• رانندگی و ورزش‌های برخوردی: در دوران بهبود پرهیز لازم است؛ زمان آن را جراح می‌گوید. عدد مشخصی برای رانندگی نمی‌دهیم.
• ممکن است چند هفته مسکن لازم باشد. فیزیوتراپی در حرکت و کاردرمانی در کارهای روزمره کمک می‌کند.

شغل‌هایی که بار سنگین دارند یا مدت طولانی نشستن می‌خواهند، ممکن است برنامهٔ جداگانه نیاز داشته باشند. با جراح و کارفرما صحبت کنید.

داروی درد

با کم شدن درد، دارو را کمتر یا با مقدار کمتر مصرف کنید. یادداشت کنید چه دارویی و چه ساعتی می‌خورید. داروهای درد عصبی مثل گاباپنتین، آمی‌تریپتیلین و پرگابالین را بدون مشورت پزشک کم یا قطع نکنید، به‌خصوص اگر مدت‌ها پیش از عمل مصرف می‌کردید.

جلوگیری از لخته

خطر لختهٔ خون بعد از عمل هست و ممکن است بعد از ترخیص هم ادامه داشته باشد. مراقبت‌های پیشگیرانه‌ای را که تیم درمان گفته است طبق دستور انجام دهید. نشانه‌ها:

• درد ضرب‌دار یا گرفتگی در ساق یا ران یک پا
• ورم تازه در یک پا
• قرمزی، آبی یا تیره‌تر شدن پوست
• گرمی پا

اگر یکی از این‌ها را دیدید همان روز با پزشک تماس بگیرید. اگر همراهش تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه بود، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید (۱۱۵ شمارهٔ اورژانس ایران است).

نشانه‌هایی که یعنی همین حالا خبر بدهید

بعد از عمل ستون فقرات، اگر یکی از این‌ها پیش آمد:

• درد یا ضعف یا بی‌حسی تازه در پا، یا بدتر شدن آن
• مشکل در ادرار یا مدفوع، یا بی‌حسی ناحیهٔ نشیمن (فوراً ۱۱۵ یا اورژانس)
• قرمزی، گرمی، خارش یا ترشح از زخم
• تب یا بدحالی

در همهٔ این حالت‌ها فوراً با تیم درمان یا ۱۱۵ تماس بگیرید. فهرست کامل در «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.

چند توصیه

• هر روز برنامهٔ کوتاه و ثابت برای راه رفتن بنویسید و هر چند روز کمی بیشترش کنید.
• یک دفترچه نگه دارید: چقدر راه رفتید، درد چطور بود، چه دارویی خوردید.
• اگر ورزش یا کاری درد را بدتر کرد، چند روز عقب بروید و به فیزیوتراپ یا جراح بگویید.
• در پیگیری، هر نگرانی را بگویید. جراح می‌خواهد بداند.

پیش از هر چیز

عمل مغز برای بیمار و خانواده تجربهٔ سنگینی است. این صفحه توصیه‌های رایج پزشکی را ساده می‌گوید. دستور تیم جراحی خودتان همیشه مقدم است. اگر چیزی را نمی‌دانید، بپرسید؛ هیچ سؤالی بی‌جا نیست.

در بیمارستان

• در عمل رایج (کرانیوتومی) جراح بخشی از جمجمه را موقتاً برمی‌دارد تا به مغز برسد و بعد آن را سر جایش می‌گذارد.
• ممکن است بعد از عمل لولهٔ تخلیهٔ موقت در حفره‌های مایع مغز بماند تا مغز بهبود پیدا کند.
• تیم توانبخشی (فیزیوتراپی، گفتاردرمانی، کاردرمانی) در صورت نیاز بیمار را می‌بیند. این خدمات بعد از درمان تومور مغز و هماتوم هم به کار می‌آیند.
• ترخیص را تیم جراحی تعیین می‌کند. بهتر است یک نفر روز ترخیص همراه بیمار باشد و در خانه هم کنارش بماند.

چه چیزهایی ممکن است عادی باشد؟

این‌ها معمولاً عادی‌اند:

• سردرد تا مدتی بعد از عمل ممکن است ادامه داشته باشد. مسکن را طبق دستور ادامه دهید.
• بی‌حسی و مور مور اطراف زخم، که ممکن است چند ماه بماند.
• خستگی زیاد. خستگی زیاد از عوارض ممکن بعد از درمان تومور مغز است.
• مشکل تمرکز و حافظه، تغییر در گفتار، بینایی یا حرکت و تغییر خلق. بعضی از این‌ها ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد هم دیده شود. اگر این علامت‌ها را دیدید، به تیم بگویید؛ فیزیوتراپی، گفتاردرمانی، کاردرمانی و مشاورهٔ روان‌شناختی کمک می‌کنند.

هیچ‌کدام از این‌ها دلیل نمی‌شود که بیمار مقصر یا «ضعیف» باشد. بیماری و جراحی مغز بدن را خسته می‌کند.

مراقبت از زخم

• زخم را تمیز و خشک نگه دارید و پانسمان را در جای خود بگذارید.
• تا زمان باز کردن بخیه یا منگنه زخم را خیس نکنید. بعد از باز شدن، با شامپوی ملایم موی سر را بشویید.
• بخیه یا منگنه معمولاً ۵ تا ۱۰ روز بعد از عمل (گاهی بیشتر) باز می‌شود (با مراجعه به پزشک یا درمانگاه). بخیه‌های زیرپوستی خودبه‌خود جذب می‌شوند.
• هر روز زخم را نگاه کنید: ترشح، قرمزی یا ورم بیشتر، درد بیشتر.

جزئیات در صفحهٔ «مراقبت از زخم».

لختهٔ خون

برای بعد از ترخیص پوشیدن جوراب ضدلخته (ضدآمبولی) توصیه می‌شود: شب و روز، دست‌کم دو هفته و تا زمانی که حرکت شما به حد معمول برگردد. پوست پا را هر روز نگاه کنید و جوراب را بیش از ۳۰ دقیقه بیرون نگه ندارید. دستور خود تیم را بپرسید. اگر نمی‌توانید جوراب را درست بپوشید یا درآورید، پیش از ترخیص بگویید.

کار، رانندگی و فعالیت

• کار: بازگشت به کار به حال شما و شغلتان بستگی دارد و حدود ۶ هفته دوری از کار غیرعادی نیست.
• رانندگی: باید به مرجع گواهینامه و بیمه خبر دهید، چون ممکن است محدودیت باشد. قاعدهٔ دقیق را جراح می‌گوید؛ پیش از رانندگی از او بپرسید.
• الکل: برچسب داروها را بخوانید و از جراح بپرسید.

نشانه‌هایی که باید بلافاصله خبر بدهید

اگر یکی از این‌ها پیش آمد، همان روز با تیم جراحی یا جراح تماس بگیرید. اگر به تیم دسترسی ندارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید:

• بدتر شدن سردرد
• درد یا سفتی گردن
• ترشح از زخم
• تب یا دمای بالا

فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید (۱۱۵ شمارهٔ اورژانس ایران است) و منتظر تماس با تیم نمانید اگر: ضعف تازه یا بدتر شدن ضعف در دست یا پا، مشکل تازه در گفتار، تشنج یا غش (اگر پیش از این نداشته‌اید)، خواب‌آلودگی شدید، تشنج می‌کند یا بیدار نمی‌شود، سردرد ناگهانی و بسیار شدید، ضعف ناگهانی یک سمت بدن، افتادگی صورت یا مشکل گفتار، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه. فهرست کامل در «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.

برای خانواده

• یک نفر مسئول ارتباط با تیم درمان باشد تا اطلاعات گم نشود.
• سؤال‌ها را بنویسید و در ویزیت بپرسید.
• خودتان هم خسته می‌شوید؛ از دیگران کمک بگیرید.
• اگر بیمار خلقش عوض شد یا بی‌حوصله شد، این را شخصی نگیرید. به تیم بگویید.

پیگیری

برای تومور خوش‌خیم، چون تومور ممکن است برگردد، معمولاً دست‌کم چند سال پیگیری و تصویربرداری لازم است. پیگیری را جدی بگیرید. زمان‌ها را جراح مشخص می‌کند.

پیش از هر چیز

این فهرست جای معاینه نیست. وقتی شک دارید، تماس بگیرید. هیچ پزشکی از یک تماس بی‌مورد ناراحت نمی‌شود، ولی دیر خبر دادن ممکن است جبران‌ناپذیر باشد.

• ۱۱۵ شمارهٔ اورژانس ایران است. در هر شرایطی شمارهٔ تماس ۱۱۵ است.
• خودتان رانندگی نکنید. از کسی بخواهید شما را ببرد یا آمبولانس بخواهید. داروهایی که مصرف می‌کنید را همراه ببرید.
• شمارهٔ تیم درمان: پیش از ترخیص از جراح یا پرستار بپرسید در ساعات اداری و غیراداری با چه شماره‌ای تماس بگیرید و آن را کنار تخت یا روی گوشی بنویسید.
• منتظر نوبت یا ساعت کار مطب نمانید.

فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید

کمر و گردن: فشار شدید روی عصب‌های ته نخاع

اگر درد کمر یا پا دارید و یکی از این‌ها همراهش شد:

• بی‌حسی یا حس کم شدن اطراف مقعد یا اندام تناسلی
• نتوانستن ادرار کردن، مشکل در شروع ادرار، یا از دست رفتن کنترل ادرار
• از دست رفتن حس نیاز به اجابت مزاج یا کنترل مدفوع
• درد، گزگز، ضعف یا بی‌حسی در هر دو پا، یا ضعف که رو به بدتر شدن است
• تغییر حس ناحیهٔ تناسلی هنگام رابطه، یا مشکل تازه در نعوظ

به این مجموعه سندرم دم اسب (cauda equina) می‌گویند. نادر ولی جدی است و نیاز به بستری اورژانسی دارد و هرچه بی‌درمان بماند، احتمال فلج و بی‌اختیاری دائمی بیشتر می‌شود.

کمردرد پس از ضربه یا همراه با درد قفسهٔ سینه

این دو حالت سندرم دم اسب نیستند، اما آن‌ها هم اورژانس‌اند. اگر یکی از این دو حالت را دارید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید:

• کمردرد پس از ضربهٔ سنگین یا تصادف
• درد قفسهٔ سینه همراه با کمردرد

سردرد ناگهانی و بسیار شدید

اگر سردرد ناگهان شروع شد، فوق‌العاده دردناک است و از بین نمی‌رود (به آن «سردرد رعدآسا» می‌گویند)، این ممکن است نشانهٔ خونریزی زیر عنکبوتیه مغز باشد. هم‌زمان ممکن است یکی از این‌ها باشد: گردن‌درد یا سفتی گردن، تهوع و استفراغ، ناراحتی از نور، تشنج، غش یا گیجی. این علامت‌ها ممکن است هنگام سرفه، رفتن به دستشویی، بلند کردن چیز سنگین یا رابطهٔ جنسی شروع شوند.

نشانه‌های سکته

نشانه‌های سکته را با کلمهٔ FAST به یاد می‌آورند. اگر هر کدام از این‌ها را دیدید، فوراً تماس بگیرید:

• صورت (Face): یک طرف صورت افتاده است یا لبخند زدن سخت است
• بازو (Arms): نمی‌تواند هر دو بازو را بالا ببرد و نگه دارد
• گفتار (Speech): گفتار نامفهوم یا گیج
• زمان (Time): زمان مهم است؛ فوراً زنگ بزنید

حتی اگر علامت‌ها بعد از مدت کوتاهی رفتند هم باید فوراً کمک گرفت، چون ممکن است فکر کنید حالتان خوب شده است. این علامت‌ها اگر در ۲۴ ساعت گذشته هم بوده‌اند، باید خبر داد. ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، مشکل بینایی (تار شدن یا از دست رفتن بینایی یک یا هر دو چشم) و مشکل پیدا کردن کلمه هم از نشانه‌هاست.

تشنج

در این حالت‌ها با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید:

• اولین تشنج در عمر است
• تشنج طولانی‌تر از حد معمولِ همان بیمار است، یا اگر مدت معمول را نمی‌دانید بیش از ۵ دقیقه طول کشیده
• بعد از تشنج مثل همیشه به حال عادی برنمی‌گردد، یا پیش از آن تشنج بعدی شروع می‌شود
• سه تشنج یا بیشتر در ۲۴ ساعت
• در تشنج آسیب جدی دیده است
• بیهوش شده و به هوش نمی‌آید، یا نفس کشیدن سخت است

تشنج معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و خودبه‌خود تمام می‌شود. بیمار صرعی که برنامهٔ مراقبت نوشته دارد، می‌تواند طبق همان عمل کند.

بعد از ضربه به سر

اگر کسی ضربه به سر خورده و:

• بیهوش شده و به هوش نیامده، یا نمی‌تواند بیدار بماند یا چشمش را باز نگه دارد
• تشنج کرده
• از بیش از یک متر یا حدود پنج پله افتاده
• مشکل بینایی یا شنوایی دارد
• مایع شفاف از گوش یا بینی می‌آید، از گوش خون می‌آید، یا پشت گوش کبود شده
• چشمش کبود شده، در حالی که ضربه به خود چشم نخورده است
• بی‌حسی یا ضعف تازه، یا مشکل در راه رفتن، تعادل، فهمیدن، حرف زدن یا نوشتن دارد
• ضربه با سرعت زیاد بوده، مثل تصادف
• زخم سر با جسمی داخلش یا فرورفتگی استخوان دارد
• رفتارش عوض شده (زودرنج، حواس‌پرت، بی‌علاقه)
• استفراغ می‌کند
• داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کند یا بیماری‌ای دارد که خون را رقیق می‌کند
• کودک زیر یک سال است و روی سرش کبودی، ورم یا بریدگی بزرگ دیده می‌شود

تب، سردرد شدید و سفتی گردن

اگر کسی بیشتر از ۵ سال دارد و یکی از نشانه‌های مننژیت را دارد، اورژانس است: سردرد خیلی شدید، گردن سفت و ناتوانی در نگاه کردن به نور، بثورات که با فشار شیشه محو نمی‌شوند (روی پوست تیره باید کف دست و پا و داخل دهان و چشم را نگاه کرد)، دمای خیلی بالا یا خیلی پایین، یا اولین تشنج. بعد از عمل مغز هم تب و سفتی یا درد گردن را همان روز به تیم جراحی خبر بدهید. اگر تب با سردرد شدید و سفتی گردن همراه است و به تیم جراحی دسترسی فوری ندارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

بعد از عمل مغز: ضعف، گفتار، تشنج یا خواب‌آلودگی

اگر بعد از عمل مغز یکی از این‌ها پیش آمد، منتظر تماس با تیم نمانید و فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید:

• ضعف تازه یا بدتر شدن ضعف در دست یا پا
• مشکل تازه در گفتار
• تشنج یا غش، اگر پیش از این سابقه نداشته‌اید
• خواب‌آلودگی شدید

بعد از عمل: لختهٔ ریه

اگر بعد از عمل ناگهان:

• نفس‌تان تنگ شد
• درد قفسهٔ سینه یا بالای پشت دارید که با نفس کشیدن بدتر می‌شود
• سرفهٔ خونی دارید
• ضربان قلبتان خیلی تند شد یا غش کردید

این می‌تواند آمبولی ریه باشد، یعنی لخته‌ای که از رگ‌های پا به ریه رفته است. این وضعیت تهدیدکنندهٔ جان است و فوراً درمان می‌خواهد. خطر لخته بعد از جراحی تا هفته‌ها ادامه دارد، حتی بعد از ترخیص.

همان روز با تیم جراحی یا پزشک تماس بگیرید

نشانه‌های عفونت زخم

• قرمزی، درد، گرمی یا ورم زیادشونده دور زخم
• ترشح یا چرک (اغلب سبز یا زرد) یا بوی بد
• باز شدن لبهٔ زخم
• تب که از بین نمی‌رود یا احساس عمومی بدحالی، حتی اگر زخم ظاهراً سالم است

عفونت معمولاً چند روز تا ۲ یا ۳ هفته بعد از عمل پیدا می‌شود، ولی گاهی ماه‌ها بعد.

ترشح آبکی از زخم

بعد از عمل ستون فقرات یا مغز، هر ترشحی را گزارش کنید. نشت مایع نخاعی یکی از عوارض جدی ولی نادر عمل کمر است و ممکن است جراحی دوباره بخواهد. اگر مایع روشن و آبکی از زخم می‌آید، همان روز تماس بگیرید. اگر همراه تب، سردرد شدید یا سفتی گردن بود، فوراً ۱۱۵.

بعد از عمل مغز

اگر یکی از این‌ها پیش آمد، همان روز با تیم جراحی تماس بگیرید. اگر به تیم دسترسی ندارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید:

• بدتر شدن سردرد
• درد یا سفتی گردن
• ترشح از زخم
• تب

لخته در پا (ترومبوز وریدی عمقی)

اگر فکر می‌کنید لخته دارید، همان روز با پزشک تماس بگیرید. علامت‌ها:

• درد ضرب‌دار یا گرفتگی در ساق یا ران یک پا (به‌ندرت هر دو)
• ورم یک پا
• قرمزی یا رنگ آبی یا تیره‌تر پوست (روی پوست تیره سخت‌تر دیده می‌شود)
• ورید متورم

اگر همراهش تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه بود، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

بعد از عمل ستون فقرات

پس از عمل فشارزدایی کمر، اگر درد، ضعف یا بی‌حسی تازه در پا پیدا شد، فوراً با تیم جراحی یا بیمارستان تماس بگیرید. اگر مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع پیدا کردید یا ناحیهٔ نشیمن بی‌حس شد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

سایر موارد که نباید معطل کنید

• بدتر شدن سردرد یا سردردی که با سردردهای قبلی فرق دارد، یا شب‌ها بیدار می‌کند
• تغییر بینایی مثل لکه، نور چشمک‌زن یا تاری ناگهانی، یا استفراغ بیش از دو روز
• سردرد شدید که با مسکن خوب نمی‌شود بعد از ضربه به سر، یا گیجی و فراموشی
• درد کمر ناگهانی و شدید که سریع بدتر می‌شود، یا کمردرد همراه با احساس بدحالی و تب (با پزشک یا تیم درمان فوراً تماس بگیرید، یا با ۱۱۵)

در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید

برای کمردرد، با این علامت‌ها وقت بگیرید:

• درد که چند هفته با درمان خانگی بهتر نشده
• کاهش وزن بی‌دلیل
• برآمدگی یا تغییر شکل در کمر
• درد شبانه یا درد که با استراحت خوب نمی‌شود
• درد که با سرفه، عطسه یا اجابت مزاج بدتر می‌شود
• درد بین دو کتف (به‌جای کمر)

اگر مطمئن نیستید

اگر نمی‌دانید نشانه‌ای خطرناک است یا نه، تماس بگیرید. پزشک یا پرستار ترجیح می‌دهد یک بار بیهوده خبردار شود تا یک نشانهٔ جدی دیر گزارش شود.