جواب MRI ستون فقرات را چطور بفهمیم؟
گزارش ام‌آرآی پر از واژه‌های ترسناک است. این مقاله معنی ساده‌ترین واژه‌ها را می‌گوید و توضیح می‌دهد چرا یک گزارش بدون معاینه و علامت‌های شما کامل نیست.
جواب ام‌آرآی را گرفته‌اید و پر از واژه‌هایی است که معنی‌شان را نمی‌دانید: «بالجینگ»، «پروتروژن»، «استنوز»، «دژنراسیون». بعضی‌ها از خواندن همین واژه‌ها نگران می‌شوند. این مقاله کمک می‌کند بدانید گزارش چه می‌گوید و چه نمی‌گوید.
مهم است بدانید که این مقاله جای این را نمی‌گیرد که پزشک جواب شما را بررسی کند. فقط یک راهنمای کلی است.
ام‌آرآی چه چیزی را نشان می‌دهد؟
ام‌آرآی رایج‌ترین تصویربرداری برای دیسک است و نخاع، ریشهٔ عصب‌ها و بافت‌های اطراف را نشان می‌دهد. عکس ساده (رادیوگرافی) نمی‌تواند فتق دیسک را نشان دهد و بیشتر برای دیدن شکستگی، تومور یا عفونت استفاده می‌شود. سی‌تی‌اسکن اندازه و شکل کانال و استخوان را خوب نشان می‌دهد. بعضی وقت‌ها نوار عصب و عضله هم برای دیدن آسیب عصب لازم است.
کلمه‌ها یعنی چه؟
این معنی‌ها ساده و کلی‌اند. گزارش شما ممکن است از واژهٔ دیگری استفاده کرده باشد.
- ستون فقرات / مهره / دیسک. مهره‌ها استخوان‌های روی هم‌اند و بین هر دو مهره یک دیسک نرم است که مثل بالشتک عمل می‌کند. دیسک یک پوستهٔ سفت‌تر دارد و داخلش مادهٔ نرم‌تری است.
- کانال نخاعی. فضای پشت مهره‌هاست که نخاع و عصب‌ها از آن می‌گذرند.
- ریشهٔ عصب. عصب‌هایی که از نخاع به دو طرف بیرون می‌آیند و به دست و پا می‌روند. وقتی فشرده شوند ممکن است درد، بی‌حسی یا ضعف بدهند.
- فتق دیسک (Herniation). وقتی بخشی از مادهٔ داخلی دیسک از پوسته بیرون می‌زند. واژه‌های برآمدگی، لغزیدن و پارگی هم برای همین موضوع به کار می‌روند. در گزارش‌ها ممکن است واژه‌هایی مثل Protrusion یا Extrusion هم باشد؛ تفاوت دقیقشان را رادیولوژیست یا جراح توضیح می‌دهد. اینکه روی عصب فشار بیاورد یا نه مهم‌تر از اسم آن است.
- بالجینگ (Bulge). دیسک کمی از جای معمول خود بیرون زده است. خیلی‌ها دیسک بیرون‌زده دارند و اصلاً خبر ندارند.
- دژنراسیون / ساییدگی دیسک. با بالا رفتن سن دیسک‌ها کوتاه می‌شوند و حالت اسفنجی‌شان کم می‌شود. این اغلب بخشی از پیر شدن است.
- استئوفیت. زائدهٔ استخوانی که به‌مرور روی مهره‌ها رشد می‌کند و می‌تواند کانال را باریک کند.
- استنوز (تنگی کانال). کانال نخاعی یا محل خروج عصب باریک شده است. این باریک شدن همیشه علامت نمی‌دهد. علامت‌ها از التهاب یا فشار عصب می‌آیند.
- اسپوندیلولیستزیس (لغزش مهره). یک مهره روی مهرهٔ زیرین می‌لغزد؛ شایع‌ترین محل آن مهرهٔ چهارم روی پنجم کمر است.
- ضخیم شدن رباط. رباط‌ها با سن ضخیم می‌شوند و به باریک شدن کانال کمک می‌کنند.
گزارش یک تصویر است، نه یک تشخیص کامل
دو نفر با گزارش یکسان ممکن است علامت‌های کاملاً متفاوت داشته باشند. این نکته‌ها را بدانید:
- بسیاری دیسک بیرون‌زده دارند و اصلاً علامت ندارند.
- باریک شدن کانال همیشه علامت نمی‌دهد.
- فتق دیسک بدون فشار به عصب ممکن است فقط کمردرد یا حتی هیچ دردی ندهد.
برای همین جراح گزارش را کنار علامت‌های شما و معاینهٔ عصبی (قدرت، حس، رفلکس، راه رفتن) می‌بیند. اگر محل فشار تصویر با محل درد یا بی‌حسی شما می‌خواند، این برای تصمیم درمان مهم است. اگر نمی‌خواند، لزوماً اصلی‌ترین علت درد شما همان یافتهٔ تصویر نیست.
آیا گزارش من یعنی عمل؟
نه به‌خودی‌خود. بیشتر موارد دیسک بدون عمل بهتر می‌شوند و درمان با فعال ماندن، دارو، فیزیوتراپی و گاهی تزریق شروع می‌شود. معیار عمل بیشتر این‌هاست: درد عصبی که زندگی را محدود کرده، ضعف یا بی‌حسی رو به بدتر شدن، مشکل ادرار یا مدفوع، و جواب ندادن درمان بدون جراحی. جزئیات در مقالهٔ «کمردرد حتماً عمل لازم دارد؟» آمده است.
چه چیزهایی را باید فوراً به پزشک بگویید؟
حتی اگر گزارش ساده است، این علامت‌ها فوری‌اند: بی‌حسی اطراف مقعد یا اندام تناسلی، مشکل در ادرار یا مدفوع، ضعف یا بی‌حسی در هر دو پا، ضعف شدید یا رو به بدتر پا یا دست. در این حالت با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید (۱۱۵ شمارهٔ اورژانس ایران است).
با گزارش و تصویر چه کنید؟
- هم گزارش و هم خود تصویر (فیلم یا سی‌دی) را به ویزیت ببرید. گزارش خلاصهٔ رادیولوژیست است و جراح خودش تصویر را می‌بیند.
- تصویرهای قدیمی‌تر را هم بیاورید تا مقایسه شوند.
- فقط بر اساس جست‌وجوی اینترنتی از گزارش نتیجه نگیرید. معنی هر عبارت به شخص و علامت‌هایش بستگی دارد.
سؤال‌هایی که از جراح بپرسید
- کدام یافتهٔ این تصویر با علامت‌های من ارتباط دارد؟ کدام‌ها احتمالاً بی‌اهمیت‌اند؟
- آیا عصب تحت فشار است؟ در کدام سطح؟
- به نظر شما فعلاً چه درمانی مناسب است و چقدر باید صبر کنیم؟
- چه زمانی باید تصویربرداری را دوباره انجام دهیم؟
- چه نشانه‌ای باید باعث شود زودتر برگردم؟